De geheime kamer van Amsterdam

ijzerenkapel2018_top

In de Oude Kerk bevindt zich op vijf meter hoogte een ijzeren deur in een muur. Er is geen trap naartoe. Er zijn vier verschillende sleutels nodig om de deur te openen. Daarna volgt nog een tweede deur van dik eikenhout. Eeuwenlang was dit de belangrijkste plek van Amsterdam. Welk kostbaar geheim werd hier bewaard?

Het ziet er vreemd uit: een ijzeren deur in een muur op vijf meter hoogte, onbereikbaar omdat er geen trap naar leidt. Om de deur te bereiken moet een ladder tegen de muur worden gezet. De ruimte achter deze deur wordt de IJzeren Kapel genoemd. Alleen de hoogste bestuurders van de stad mochten deze ruimte betreden. Eeuwenlang was dit de kluis van de stad, hier bevonden zich van 1515 tot 1892 de meest belangrijke documenten van de stad Amsterdam.

gerritlamberts1818
Tekening uit 1818 van de Sint Sebastiaanskapel in de Oude Kerk met de ijzeren deur die toegang geeft tot de IJzeren Kapel

10 sleutels

Niemand kon en mocht in zijn eentje deze ruimte betreden. In de IJzeren Kapel stond een eikenhouten kast met 45 lades. In deze zogenaamde charterkast -een charter is een perkamenten document met zegels- werden alle belangrijke oorkondes, privileges en andere stedelijk juridisch belangrijke documenten bewaard. Er zitten drie sloten op de kast waar drie verschillende sleutels op passen. De vier sleutels voor het openen van de deuren en de drie voor de kast werden bewaard in een kistje in de kerk dat alleen geopend kon worden met weer drie verschillende sleutels.

charterkast
Deze eikenhouten kast -bouwjaar 1450- met 45 laadjes stond eeuwenlang in de IJzeren Kapel van de Oude Kerk. Hierin bevonden zich de belangrijkste documenten van de stad. Tegenwoordig is de kast te bezichtigen in de schatkamer van het Stadsarchief in De Bazel

Belangrijkste stuk

Het belangrijkste stuk uit de IJzeren Kapel is het tolprivilige uit 1275: een document met het zegel van Floris V, Graaf van Holland. De Graaf verleende de stad Amsterdam ontheffing voor het betalen van tol, waardoor Amsterdamse handelaren aanzienlijk meer geld konden verdienen dan hun concurrenten. Dit legde de basis voor de rijkdom van de toekomstige wereldstad. Het is ook het eerste officiële document waar de naam Amsterdam in voorkomt. De volledige inhoud van de charterkast is inmiddels digitaal toegankelijk.

ijzerenkapel_buiten
Tralies voor de ramen van de geheime kamer van Amsterdam: de IJzeren Kapel van buitenaf
ijzerenkapel2018
Vijf meter boven de grond, afgesloten met een smeedijzeren deur: de toegang tot de IJzeren Kapel in de Oude Kerk

Menselijke papierversnipperaar

De IJzeren Kapel bevatte alleen de allerbelangrijkste documenten. Het ‘gewone’ archief bevond zich in het stadhuis, dat was van 1655 tot 1808 het huidige Paleis op de Dam.  De Amsterdamse ambtenarij was weinig opruimerig en bewaarde elk krabbeltje. Hierdoor ontstond na eeuwen ambtelijk archiveren een enorme papierberg in het stadhuis. In 1805 werd daarom een papierversnipperaar avant-la-lettre bedacht: honderden Amsterdamse kinderen uit weeshuizen en armenscholen moesten 11 weken lang van ’s ochtends vroeg met hun blote handen oude documenten verscheuren.

deur
Smeedijzeren kluisdeur uit de 16e eeuw: uitzicht vanuit de IJzeren Kapel

Knekelput

De Oude Kerk is het oudste gebouw van Amsterdam. De vroegste sporen gaan terug naar 1306. De IJzeren Kapel wordt er pas in 1515 aangebouwd. De ladenkast met de kostbare documenten blijkt ouder te zijn, uit omstreeks 1450. Het is niet duidelijk waar de ladenkast stond voor de bouw van de IJzeren Kapel, waarschijnlijk in het stadhuis of ergens anders in de kerk. De Oude Kerk was niet alleen kerk en bewaarplaats van belangrijke documenten, maar werd ook gebruikt als begraafplaats. De laatmiddeleeuwse Amsterdammer liep hier letterlijk over zijn overleden medebewoners. De bekendste Amsterdamse die hier begraven lag was Saskia van Uylenburg, de vrouw van Rembrandt van Rijn. Rembrandt en Saskia zijn ook getrouwd in de Oude Kerk. Alle graven zijn inmiddels geruimd en de stoffelijke resten in de knekelput zijn achterin de kerk gelegd. Door een glasplaat in de vloer is daar de inhoud van de knekelput te zien: botten, een schedel. Misschien wel van Saskia zelf.

Mystiek

In 1892 wordt de charterkast verplaatst naar De Waag op de Nieuwmarkt. Het maakt een einde aan de IJzeren Kapel als meest geheime plek van Amsterdam, alhoewel de ruimte tot op de dag van vandaag haar mystiek behouden heeft.

ijzerenkapel2014
Binnen in de IJzeren Kapel, eeuwenlang de meest geheime plek van Amsterdam. De charterkast met documenten stond in de nis links

 

Auteur: Frank van Vuuren

Communicatiemedewerker Gemeente Amsterdam

Eén gedachte over “De geheime kamer van Amsterdam”

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: